เทควันโด คืออะไร กติกา การให้คะแนน และเส้นทางสู่โอลิมปิก
คนไทยรู้จักเทควันโดจากเหรียญทองโอลิมปิก และรู้ว่ามันคือกีฬาที่ใช้เท้าเป็นหลัก แต่พอถามต่อว่าเตะหัวได้กี่คะแนน ทำไมชกหัวไม่ได้ หรือสายดำมีกี่ขั้น คำตอบมักหายไป บทความนี้เรียงให้ครบตั้งแต่ความหมายของชื่อ ไปจนถึงกติกาที่ใช้แข่งกันจริงในวันนี้
เทควันโดคืออะไร
เทควันโดคือศิลปะการต่อสู้จากเกาหลีที่พัฒนาเป็นกีฬาแข่งขันจนได้เข้าโอลิมปิก จุดเด่นที่แยกมันออกจากกีฬาต่อสู้อื่นคือการใช้เท้า นักกีฬายืนห่างกันในระยะที่ขาไปถึงแต่หมัดไม่ถึง แล้วเปิดเกมด้วยการเตะเป็นหลัก ส่วนหมัดมีบทบาทน้อยมากเพราะกติกาจำกัดไว้
ชื่อนี้แปลว่าอะไร
คำว่า 태권도 ประกอบด้วยสามพยางค์ แท แปลว่าการใช้เท้า ควอน แปลว่าการใช้มือ และโด แปลว่าวิถีหรือแนวทาง รวมกันจึงหมายถึงวิถีแห่งมือและเท้า ส่วนคำที่เขียนเป็นTaekwondoในภาษาอังกฤษก็มาจากการถอดเสียงคำเดียวกันนี้
ลำดับของคำบอกน้ำหนักของวิชาไว้ตั้งแต่ชื่อ เพราะเท้ามาก่อนมือ และนั่นคือสิ่งที่เห็นบนสนามแข่งจริง
จากเกาหลีหลังสงครามถึงโอลิมปิก
วิชานี้ก่อตัวในเกาหลีช่วงทศวรรษ 1940 ถึง 1950 จากครูเกาหลีที่มีพื้นฐานคาราเต้และวิชาต่อสู้จีน แต่ละสำนักเปิดสอนแยกกัน จนปี 1955 บรรดาผู้นำสำนักเริ่มคุยกันเรื่องรวมชื่อให้เป็นหนึ่งเดียว โดยชเว ฮงฮี เสนอคำว่าแทควันโดมาแทนคำเดิมที่ใช้กันอยู่
หลังจากนั้นองค์กรใหญ่ทยอยเกิดขึ้น สหพันธ์แทควันโดนานาชาติ (ITF) ตั้งในปี 1966 กุกกิวอนซึ่งเป็นสำนักงานใหญ่ระดับชาติของเกาหลีใต้ตั้งในปี 1972 และสหพันธ์แทควันโดโลกตั้งในปี 1973 ก่อนเปลี่ยนชื่อเป็น World Taekwondo ในปี 2017
เส้นทางโอลิมปิกเริ่มจากการเป็นกีฬาสาธิตที่โซล 1988 และบาร์เซโลนา 1992 แล้วจึงกลายเป็นกีฬาชิงเหรียญเต็มตัวตั้งแต่ซิดนีย์ 2000 เป็นต้นมา
สามส่วนของวิชา
คนที่เห็นแต่ภาพการแข่งขันมักคิดว่าเทควันโดมีแต่การต่อสู้ แต่ในโรงฝึกจริงวิชานี้แบ่งออกเป็นสามส่วนที่ฝึกคู่กัน
- คยอรูกิ การต่อสู้ในสนามแข่ง ใส่เกราะและเฮดการ์ด นับคะแนนจากอาวุธที่เข้าเป้า
- พุมเซ ท่ารำที่กำหนดลำดับไว้ตายตัว ใช้ทั้งในการฝึกและการสอบเลื่อนสาย และมีการแข่งขันของตัวเอง
- กยอกพา การทุบทำลายวัตถุอย่างแผ่นกระดาน ใช้วัดความแม่นและแรงของอาวุธแต่ละท่า
ท่าเตะเทควันโดที่คนนอกจำได้มักมาจากส่วนกยอกพาและการสาธิต เพราะเป็นจังหวะที่ผู้ฝึกกระโดดขึ้นไปทุบกระดานกลางอากาศ ซึ่งไม่ใช่ท่าที่ใช้ทำคะแนนในสนามแข่ง แต่เป็นบททดสอบความแม่นของเท้า
กติกาแข่งขันและการให้คะแนน
กติกาของ World Taekwondo ฉบับที่มีผลตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2026 กำหนดให้การแข่งขันมีสามยก ยกละสองนาที พักระหว่างยกหนึ่งนาที ถ้าจบยกสามแล้วคะแนนเท่ากันจะต่อยกที่สี่อีกหนึ่งนาทีเป็นโกลเด้นราวด์ ส่วนรายการที่ใช้ระบบชนะสองในสามยก จะตัดสินจากจำนวนยกที่ชนะและไม่มีโกลเด้นราวด์
เป้าที่ทำคะแนนได้มีสองจุด คือลำตัวเฉพาะบริเวณที่เกราะคลุมอยู่ และศีรษะซึ่งหมายถึงส่วนเหนือกระดูกไหปลาร้าขึ้นไป จุดสำคัญที่คนดูใหม่มักไม่รู้คือศีรษะอนุญาตให้ใช้เท้าเท่านั้น หมัดเข้าหัวไม่ได้คะแนน และยังเป็นฟาวล์ด้วย
| อาวุธ | เป้า | คะแนน |
|---|---|---|
| หมัด | เกราะลำตัว | 1 |
| เตะ | เกราะลำตัว | 2 |
| เตะ | ศีรษะ | 3 |
| เตะหมุนตัว | เกราะลำตัว | 4 |
| เตะหมุนตัว | ศีรษะ | 6 |
| คู่แข่งถูกลงโทษ | – | 1 |
ตัวเลขเหล่านี้อธิบายว่าทำไมแข่งเทควันโดถึงเต็มไปด้วยการยกขาสูงและการหมุนตัว เพราะการเตะหมุนเข้าศีรษะครั้งเดียวมีค่าเท่ากับหมัดเข้าลำตัวหกครั้ง ส่วนการวัดแรงนั้นใช้ระบบให้คะแนนอิเล็กทรอนิกส์ที่ฝังอยู่ในเกราะเป็นหลัก
รุ่นน้ำหนักในโอลิมปิกย่อเหลือเพศละสี่รุ่น ฝ่ายชายคือไม่เกิน 58 กก. ไม่เกิน 68 กก. ไม่เกิน 80 กก. และเกิน 80 กก. ฝ่ายหญิงคือไม่เกิน 49 กก. ไม่เกิน 57 กก. ไม่เกิน 67 กก. และเกิน 67 กก. ขณะที่รายการชิงแชมป์โลกใช้ถึงเพศละแปดรุ่น
ฟาวล์และกัมจอม
การลงโทษในกีฬาเทควันโดเรียกว่ากัมจอม และผลของมันคือคู่แข่งได้หนึ่งคะแนนทันที สิ่งที่นับเป็นฟาวล์มีตั้งแต่ออกนอกเส้น ล้มลง จับหรือผลักคู่แข่ง เตะต่ำกว่าเอว ใช้มือตีศีรษะ ใช้เข่า โขกหัว ไปจนถึงการยกขาค้างไว้เพื่อกันไม่ให้อีกฝ่ายออกอาวุธ
ถ้าถ่วงเวลาในสิบวินาทีสุดท้ายของยก เช่น ออกนอกเส้น ล้ม หรือวิ่งหนี กัมจอมนั้นให้คู่แข่งสองคะแนนแทนหนึ่ง และถ้าสะสมครบสิบกัมจอม กรรมการจะให้แพ้ทันที กติกาชุดนี้คือเหตุผลที่นักกีฬาไม่สามารถขึ้นนำแล้วเดินหนีจนหมดเวลาได้
เทควันโดในประเทศไทย
ไทยมีเหรียญโอลิมปิกจากกีฬานี้ต่อเนื่องหลายสมัย และคนที่เปลี่ยนภาพของวงการคือพาณิภัค วงศ์พัฒนกิจ หรือเทนนิส ซึ่งได้เหรียญทองแดงที่ริโอ 2016 เหรียญทองที่โตเกียว 2020 อันเป็นเหรียญทองเทควันโดเหรียญแรกของประเทศ แล้วป้องกันแชมป์ได้อีกครั้งที่ปารีส 2024 ก่อนประกาศยุติเส้นทางนักกีฬา อ่านโปรไฟล์เต็มได้ที่ พาณิภัค วงศ์พัฒนกิจ
เบื้องหลังผลงานชุดนี้คือโค้ชชัชชัย ชเว หรือที่คนไทยเรียกกันว่าโค้ชเช ชาวเกาหลีใต้ที่เข้ามาคุมทีมชาติไทยและได้สัญชาติไทยในภายหลัง เขาเจอพาณิภัคตั้งแต่เธออายุสิบสามปี และอยู่กับนักกีฬาเทควันโดทีมชาติไทยมายาวนานจนกลายเป็นยุคใหม่ของกีฬานี้ในบ้านเรา
ต่างจากคาราเต้และมวยไทยตรงไหน
คำถามที่คนค้นบ่อยที่สุดคือเทควันโดกับคาราเต้ต่างกันยังไง คำตอบสั้นที่สุดอยู่ที่อาวุธหลักและกติกา เทควันโดตัดสินกันด้วยเท้าเป็นหลักและห้ามชกศีรษะ ส่วนคาราเต้ให้น้ำหนักกับอาวุธมือมากกว่า ระยะการยืนจึงต่างกันตั้งแต่ต้น
เทียบกับมวยไทยยิ่งเห็นชัด เพราะมวยไทยใช้ทั้งหมัด เท้า เข่า ศอก และจับคอตีเข่าได้ ขณะที่เทควันโดตัดเข่า ศอก และการจับคู่แข่งออกไปทั้งหมด เหลือเกมระยะไกลที่ตัดสินกันด้วยความเร็วของขา
ภายในกีฬานี้เองก็ยังแยกเป็นสองสาย สาย World Taekwondo คือแบบที่ใช้ในโอลิมปิก ปะทะเต็มแรงและใส่เกราะ ส่วนสาย ITF ใช้การปะทะเบากว่า อนุญาตให้ชกศีรษะได้ และใส่อุปกรณ์ป้องกันน้อยกว่า
เริ่มเรียนต้องรู้อะไรบ้าง
- ชุดที่ใช้เรียกว่าโดบก เป็นชุดขาวคาดสายตามระดับ ไม่ต้องซื้ออุปกรณ์ครบตั้งแต่วันแรก
- สายสีไม่ใช่มาตรฐานเดียวกันทุกที่ อ่านรายละเอียดได้ที่ สายเทควันโด
- เตะสูงมาก่อนเตะแรง ช่วงแรกจะได้ฝึกยืดและการทรงตัวมากกว่าการปะทะ
- เด็กเริ่มได้ตั้งแต่เล็ก เพราะการฝึกแบ่งเป็นพุมเซและพื้นฐานก่อนจะเข้าสู่การต่อสู้จริง
- ถามหลักสูตรก่อนสมัคร ที่เรียนเทควันโดแต่ละแห่งวางลำดับสายและรอบสอบไม่เหมือนกัน
ประเด็นสำคัญ
เทควันโดเป็นศิลปะการต่อสู้จากเกาหลีที่เน้นการเตะ ชื่อ 태권도 แปลว่าวิถีแห่งมือและเท้า วิชานี้ก่อตัวในทศวรรษ 1940 ถึง 1950 รวมชื่อในปี 1955 มี ITF ตั้งปี 1966 กุกกิวอนปี 1972 และ World Taekwondo ปี 1973 เข้าโอลิมปิกเป็นกีฬาสาธิตปี 1988 และ 1992 ก่อนชิงเหรียญจริงตั้งแต่ซิดนีย์ 2000 การฝึกแบ่งเป็นคยอรูกิ พุมเซ และกยอกพา กติกาปัจจุบันแข่งสามยก ยกละสองนาที หมัดเข้าลำตัวได้ 1 คะแนน เตะลำตัว 2 เตะศีรษะ 3 และเตะหมุนได้คะแนนคูณสองเป็น 4 กับ 6 ห้ามชกศีรษะ ส่วนไทยมีพาณิภัค วงศ์พัฒนกิจ เจ้าของเหรียญทองโอลิมปิกสองสมัยเป็นหัวหอก
คำถามที่พบบ่อย
เทควันโด แปลว่าอะไร?
태권도 ประกอบด้วย แท ที่หมายถึงการใช้เท้า ควอน ที่หมายถึงการใช้มือ และโด ที่แปลว่าวิถี รวมกันคือวิถีแห่งมือและเท้า
เทควันโดเตะหัวได้กี่คะแนน?
เตะเข้าศีรษะได้ 3 คะแนน และถ้าเป็นการเตะแบบหมุนตัวจะได้คะแนนคูณสองเป็น 6 คะแนน ตามกติกา World Taekwondo ฉบับที่มีผลตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2026
เทควันโดชกหัวได้ไหม?
ไม่ได้ กติกาอนุญาตให้ใช้เท้ากับศีรษะเท่านั้น หมัดทำคะแนนได้เฉพาะบริเวณเกราะลำตัว และการใช้มือตีศีรษะถือเป็นฟาวล์
แข่งเทควันโดกี่ยก ยกละกี่นาที?
สามยก ยกละสองนาที พักระหว่างยกหนึ่งนาที ถ้าเสมอจะต่อยกที่สี่อีกหนึ่งนาที ส่วนรายการที่ใช้ระบบชนะสองในสามยกจะไม่มียกพิเศษ
เทควันโดกับคาราเต้ต่างกันอย่างไร?
เทควันโดเน้นอาวุธเท้าและห้ามชกศีรษะในกติกาแข่งขัน ส่วนคาราเต้ให้น้ำหนักกับอาวุธมือมากกว่า ทั้งสองวิชาจึงยืนคนละระยะและเลือกอาวุธคนละแบบ
เทควันโดเข้าโอลิมปิกตั้งแต่เมื่อไร?
เป็นกีฬาสาธิตที่โซล 1988 และบาร์เซโลนา 1992 จากนั้นเป็นกีฬาชิงเหรียญเต็มตัวตั้งแต่ซิดนีย์ 2000
รุ่นน้ำหนักโอลิมปิกของเทควันโดมีอะไรบ้าง?
ชายมีไม่เกิน 58 กก. ไม่เกิน 68 กก. ไม่เกิน 80 กก. และเกิน 80 กก. หญิงมีไม่เกิน 49 กก. ไม่เกิน 57 กก. ไม่เกิน 67 กก. และเกิน 67 กก.
นักเทควันโดไทยที่ดังที่สุดคือใคร?
พาณิภัค วงศ์พัฒนกิจ เจ้าของเหรียญทองโอลิมปิกโตเกียว 2020 ซึ่งเป็นเหรียญทองเทควันโดเหรียญแรกของไทย และป้องกันแชมป์ได้อีกครั้งที่ปารีส 2024
แหล่งข้อมูลอ้างอิง
ตรวจสอบข้อมูลล่าสุดเมื่อ 16 กันยายน 2569 กติกาอาจเปลี่ยนแปลง ควรยึดเอกสารของรายการแข่งขันเป็นหลัก
อ่านต่อใน MuaySpot
สายเทควันโด มีกี่สาย เรียงลำดับยังไง และกว่าจะถึงสายดำใช้เวลาเท่าไร
สายเทควันโดมีกี่สาย เรียงลำดับสีอย่างไร ทำไมแต่ละโรงเรียนไม่เหมือนกัน เด็กที่สอบผ่านสายดำได้สายพุม และกฎอายุกับระยะเวลาของกุกกิวอนที่กำหนดว่ากว่าจะถึงดั้ง 9 ต้องใช้เวลาเท่าไร
อ่านบทความ
มวยไทยคืออะไร? รู้จักศิลปะการต่อสู้ประจำชาติไทยแบบครบถ้วน
มวยไทยคืออะไร ใช้อาวุธใดบ้าง ต่างจากมวยประเภทอื่นอย่างไร พร้อมรู้จักไหว้ครู การต่อสู้ระยะประชิด และแนวทางเริ่มฝึกอย่างปลอดภัย
อ่านบทความ
มวยไทยกับคิกบ็อกซิ่งต่างกันอย่างไร? เปรียบเทียบกติกาและรูปแบบการต่อสู้
เปรียบเทียบมวยไทยกับคิกบ็อกซิ่ง อาวุธ ศอก เข่า การจับคอ คลินช์ การทุ่ม จังหวะ และคะแนน พร้อมอธิบายว่าคิกบ็อกซิ่งมีหลาย ruleset
อ่านบทความ