คาราเต้ คืออะไร มีกี่สาย กติกานับแต้มยังไง และต่างจากเทควันโดตรงไหน

คาราเต้คืออะไร

คาราเต้คือศิลปะการต่อสู้ที่ใช้มือเปล่า เน้นหมัด ตี ศอก เข่า และเตะ โดยมีลักษณะเด่นคือการออกอาวุธเป็นจังหวะสั้นและหยุดได้ ไม่ใช่การปะทะยาวแบบกีฬาที่ชกกันเป็นยก ๆ ในสนามแข่งสมัยใหม่ นักกีฬาจะแลกอาวุธกันบนพื้นเรียบ และกรรมการเป็นผู้ให้แต้มทันทีที่อาวุธเข้าเป้าอย่างถูกต้อง

คุมิเตะ

อาวุธต้องหยุดได้ ถึงจะได้แต้ม

แรงเกินไปคือฟาวล์ ไม่ใช่คะแนน นี่คือหัวใจของกติกาคาราเต้

ชื่อที่เคยแปลว่ามือจีน

เดิมคำนี้เขียนว่า 唐手 ซึ่งแปลว่ามือจีน สะท้อนอิทธิพลของวิชาต่อสู้จีนที่เข้ามาทางโอกินาวา จนกระทั่งปี 1933 จึงเปลี่ยนไปใช้ตัวอักษร 空手 ที่ออกเสียงเหมือนกันแต่แปลว่ามือเปล่า ในช่วงที่ความสัมพันธ์ญี่ปุ่นกับจีนตึงเครียด

ชื่อเต็มที่ได้ยินบ่อยคือคาราเต้โด คำว่าโดแปลว่าวิถี เป็นคำต่อท้ายชุดเดียวกับยูโดและเคนโด ซึ่งบอกว่าวิชานี้ถูกวางให้เป็นแนวทางฝึกตน ไม่ใช่แค่เทคนิคต่อสู้

จากโอกินาวาสู่แผ่นดินใหญ่

คาราเต้ก่อตัวในอาณาจักรริวกิวบนเกาะโอกินาวา จากการผสมวิชาต่อสู้พื้นถิ่นเข้ากับวิชาของครูจีนที่เดินทางเข้ามา ก่อนจะข้ามไปยังญี่ปุ่นแผ่นดินใหญ่ในต้นทศวรรษ 1920 โดยกิชิน ฟุนาโกชิ ซึ่งสาธิตวิชานี้ในงานแสดงพลศึกษาที่โตเกียวเมื่อเดือนพฤษภาคม 1922 และสาธิตที่โคโดกังในเดือนมิถุนายนปีเดียวกัน

ระบบสายของคาราเต้ก็มาจากการข้ามฝั่งครั้งนั้น เพราะรับระบบคิวกับดั้งมาจากยูโดในปี 1924 จึงเป็นเหตุผลที่สายดำของคาราเต้ ยูโด และเทควันโดทำงานคล้ายกัน

สี่สายหลักที่ใช้แข่งกัน

ในระดับสากล สหพันธ์คาราเต้โลกรับรองสายหลักไว้สี่สายสำหรับการแข่งคาตะ คือโชโตกัง โกจูริว ชิโตริว และวาโดริว แต่ละสายต่างกันที่ระยะยืน จังหวะหายใจ และชุดท่าคาตะที่ใช้

คิฮง คาตะ และคุมิเตะ

การฝึกแบ่งเป็นสามส่วน คิฮงคือพื้นฐานอย่างท่ายืน หมัด และบล็อก คาตะคือชุดท่าที่กำหนดลำดับไว้แล้ว และคุมิเตะคือการประลองกับคู่

คาตะ

แข่งกันโดยไม่มีคู่ต่อสู้

กรรมการให้คะแนนจากความถูกต้องของท่าและพลังของการเคลื่อนไหว

ในโอลิมปิกโตเกียว 2020 คาตะถูกตัดสินด้วยกรรมการเจ็ดคน ให้คะแนนในช่วง 5.0 ถึง 10.0 ตัดคะแนนสูงสุดสองและต่ำสุดสองออก แล้วถ่วงน้ำหนักเป็นคะแนนด้านเทคนิค 70 เปอร์เซ็นต์ และด้านกายภาพ 30 เปอร์เซ็นต์

กติกาแข่งขันและการนับแต้ม

กติกาคุมิเตะของสหพันธ์คาราเต้โลกกำหนดเวลาไว้ตามรุ่นอายุ รุ่นทั่วไปชายและหญิงแข่งสามนาทีแบบนับเวลาจริง รุ่นอายุไม่เกิน 21 ปีสองนาที ส่วนรุ่นเยาวชนหนึ่งนาทีครึ่ง

เป้าที่นับแต้มแบ่งเป็นสองโซน คือจูดังซึ่งคือลำตัวตั้งแต่เหนือกระดูกเชิงกรานขึ้นไปจนถึงไหปลาร้า และโจดังซึ่งคือบริเวณเหนือไหปลาร้าขึ้นไป ส่วนวิธีจบไฟต์มีสามทาง คือนำห่างแปดแต้ม มีแต้มมากกว่าเมื่อหมดเวลา หรือตัดสินด้วยเซนชู ซึ่งให้ผู้ที่ทำแต้มแรกได้เปรียบเมื่อคะแนนเท่ากัน

โตเกียว 2020

นำห่าง 8 แต้ม คือจบ

ถ้าไม่ถึง ก็วัดกันที่แต้มรวมเมื่อหมดเวลา แล้วค่อยดูว่าใครทำแต้มแรก

โอลิมปิกครั้งเดียวแล้วหายไป

คาราเต้ได้เข้าโอลิมปิกครั้งแรกที่โตเกียว 2020 ซึ่งจัดจริงในปี 2021 แต่ไม่ได้อยู่ในโปรแกรมของปารีส 2024 รุ่นน้ำหนักที่ใช้ในครั้งนั้นคือชายไม่เกิน 67 กก. ไม่เกิน 75 กก. และเกิน 75 กก. ส่วนหญิงคือไม่เกิน 55 กก. ไม่เกิน 61 กก. และเกิน 61 กก. พร้อมประเภทคาตะของทั้งสองเพศ

ต่างจากเทควันโดตรงไหน

ความต่างที่ใช้แยกได้เร็วที่สุดคือวิธีให้แต้ม คาราเต้ให้แต้มทั้งหมัดและเตะ โดยหมัดเข้าเป้าได้หนึ่งแต้ม ส่วนเทควันโดให้หมัดเข้าลำตัวได้แค่หนึ่งแต้มเหมือนกันแต่ห้ามชกศีรษะเด็ดขาด และให้ค่ากับการเตะสูงมากกว่ามาก

อีกข้อคือระยะและจังหวะ คาราเต้ยืนใกล้กว่าและเน้นการเข้าออกเป็นจังหวะสั้น ส่วนเทควันโดยืนห่างกว่าเพื่อเปิดพื้นที่ให้ขา ใครที่อยากเทียบกับกีฬาไทย ลองอ่าน มวยไทย ซึ่งใช้ทั้งหมัด เท้า เข่า ศอก และการจับคอตีเข่าได้ในไฟต์เดียว

เริ่มเรียนต้องรู้อะไร

• ชุดที่ใช้เรียกว่าคาราเต้กิ เป็นชุดขาวคาดสายตามระดับ ไม่ต้องซื้ออุปกรณ์ครบตั้งแต่วันแรก
• ถามว่าโรงเรียนสอนสายไหน เพราะชุดคาตะของแต่ละสายไม่เหมือนกัน
• เริ่มที่คิฮงก่อนเสมอ ท่ายืนและการถ่ายน้ำหนักคือสิ่งที่ใช้ได้กับทุกอย่างที่เรียนต่อจากนั้น
• สายคาราเต้ไม่ใช่มาตรฐานเดียวกันทุกที่ เหมือนกับระบบสายของกีฬาญี่ปุ่นอื่น ๆ ที่แต่ละสำนักกำหนดเอง

เริ่มต้น

เด็กเริ่มจากคิฮงก่อนคู่ซ้อม

ท่ายืนและการถ่ายน้ำหนักมาก่อนการปะทะเสมอ