มวยไชยา คืออะไร ต่างจากมวยไทยบนเวทีตรงไหน

มวยไชยาคืออะไร

มวยไชยาคือมวยไทยสายใต้ที่มีต้นทางอยู่ที่อำเภอไชยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี เป็นหนึ่งในสายมวยประจำถิ่นที่ยังรักษาวิธีฝึกและชุดท่าของตัวเองไว้ได้ครบที่สุด ต่างจากมวยไทยที่เห็นบนเวทีทุกวันนี้ซึ่งหลอมรวมทุกสายเข้าด้วยกันจนแยกไม่ออกแล้ว

สิ่งที่ทำให้สายนี้ถูกพูดถึงไม่ใช่ความแรง แต่เป็นการป้องกัน แนวคิดของมันคือใช้แรงให้น้อยที่สุดแล้วได้ผลมากที่สุด ยืนต่ำ ทรงตัวมั่น เข้าออกได้เร็ว แล้วทำงานจริงตอนที่ระยะปิดลงจนชิดตัว

อ่านสายมวยจากเชือกที่มือ

เชือกหยุดตรงไหน บอกว่ามาจากสายไหน

สายใต้พันแค่ข้อมือ ไม่ใช่เพราะขี้เกียจพัน แต่เพราะต้องใช้นิ้ว

ท่าดีไชยา มาจากไหน

ในวงการมวยไทยมีคำพูดเก่าที่ไล่ชื่อสายมวยประจำถิ่นไว้ครบในประโยคเดียว คือ หมัดหนักโคราช ฉลาดลพบุรี ท่าดีไชยา ไวกว่าท่าเสา

ประโยคนี้แจกจุดเด่นให้สี่ถิ่น โคราชได้เรื่องพลังหมัด ลพบุรีได้เรื่องเชิงและการอ่านเกม มวยท่าเสาจากอุตรดิตถ์ได้เรื่องความเร็ว ส่วนไชยาได้คำว่าท่าดี ซึ่งไม่ได้หมายถึงสวย แต่หมายถึงการตั้งท่าที่ถูกต้องจนคู่ต่อสู้หาช่องเข้าไม่ได้

มวยไม่เคยมีสายเดียว

แต่ละถิ่นเคยมีวิชาของตัวเอง

ก่อนทุกสายจะถูกหลอมรวมเป็นมวยเวทีแบบที่เห็นกันทุกวันนี้

ดูที่ข้อมือแล้วรู้ว่าสายไหน

ยุคคาดเชือก นักมวยพันมือด้วยเชือกแทนนวม และแต่ละสายพันไม่เท่ากัน สายโคราชพันยาวขึ้นไปถึงข้อศอกเพื่อให้ทั้งท่อนแขนกลายเป็นเกราะรับและกวาด ส่วนไชยาพันแค่ข้อมือแล้วหยุด

ความต่างตรงนี้ไม่ใช่เรื่องรสนิยม แต่เป็นผลจากวิธีเล่นเกม เพราะมวยไชยาต้องใช้นิ้วจับ ล็อก และหักข้อ ถ้าพันเชือกคลุมขึ้นไปทั้งแขน มือจะแข็งจนหยิบจับอะไรไม่ได้ วิชาครึ่งหนึ่งของสายนี้จะหายไปทันที

เท่ากับว่าสิ่งที่ดูเหมือนรายละเอียดเล็กที่สุดในภาพถ่ายเก่า กลับเป็นตัวบอกทั้งระบบว่าใครตั้งใจจะชกอย่างเดียว และใครตั้งใจจะเข้าไปทำงานในระยะประชิด

ป้อง ปัด ปิด เปิด หัวใจของสายนี้

แก่นของมวยไชยาสรุปได้ด้วยสี่คำที่ทำงานต่อกันเป็นลำดับ

1. ป้อง เอาแขนหรือมือรับอาวุธที่เข้ามาตรง ๆ ให้แรงตกที่กระดูกแทนจุดอ่อน
2. ปัด เบี่ยงอาวุธของคู่ต่อสู้ให้เปลี่ยนทิศ แทนที่จะต้านแรงกันตรง ๆ
3. ปิด ปิดช่องของตัวเองไม่ให้เหลือทางเข้า ทั้งลำตัว ใบหน้า และแนวขา
4. เปิด เปิดช่องของคู่ต่อสู้ให้เกิดขึ้น แล้วจึงเข้าไปทำงานผ่านช่องนั้น

สังเกตว่าสามข้อแรกเป็นการป้องกันทั้งหมด และข้อสุดท้ายก็ยังไม่ใช่การโจมตี แต่เป็นการสร้างโอกาส นี่คือเหตุผลที่คนเรียกสายนี้ว่าศาสตร์การป้องกัน ไม่ใช่ศาสตร์การโจมตี

ย่างสามขุมกับท่าครู

ย่างสามขุมคือรูปแบบการก้าวเท้าพื้นฐานของสายนี้ ไม่ได้เดินหน้าถอยหลังเป็นเส้นตรง แต่เคลื่อนเป็นสามจุดเพื่อให้เปลี่ยนมุมได้ตลอดโดยไม่เสียการทรงตัว คนที่ย่างเป็นจะออกจากแนวอาวุธได้โดยไม่ต้องถอยหนี

ท่ายืนที่มากับมันคือการยืนต่ำ ย่อเข่า ถ่ายน้ำหนักไว้ให้พร้อมทั้งเข้าและออก ครูมวยเรียกท่านี้ว่าเสือลากหาง ซึ่งอธิบายรูปร่างของมันได้ตรงกว่าคำไหน

อีกคำที่ได้ยินบ่อยคือท่าครู หมายถึงชุดท่าประจำตัวของครูมวยแต่ละคน ซึ่งไม่เหมือนกันเป๊ะทุกสำนัก เพราะวิชานี้ส่งต่อกันตัวต่อตัวมาตลอด ไม่เคยมีตำรากลางเล่มเดียวที่ทุกคนยึด

ทุ่ม ทับ จับ หัก

เมื่อระยะปิดลงจนชิดตัว สายนี้ไม่ได้เปลี่ยนไปตีเข่าอย่างเดียวเหมือนมวยเวที แต่มีชุดเทคนิคของตัวเองสี่อย่าง

1. ทุ่ม ทำให้คู่ต่อสู้เสียหลักแล้วลงพื้น
2. ทับ ใช้น้ำหนักตัวกดทับให้ขยับไม่ได้
3. จับ ควบคุมแขน ข้อมือ หรือนิ้วเพื่อล็อกทิศทาง
4. หัก บิดหรือหักข้อต่อที่ล็อกไว้แล้ว

ชุดนี้คือส่วนที่ไม่ได้ถูกยกขึ้นเวทีสมัยใหม่ เพราะกติกามวยไทยอาชีพห้ามทุ่มแบบยูโดหรือมวยปล้ำ และห้ามล็อกข้อต่อ อ่านขอบเขตที่กติกาอนุญาตได้ใน กติกามวยไทย

จากพ่อท่านมาถึงหมื่นมวยมีชื่อ

ต้นทางของมวยไชยามาจากครูที่คนไชยาเรียกกันว่าพ่อท่านมา ผู้ร่ำเรียนวิชามาจากกรุงเทพฯ แล้วมาตั้งรกรากสอนคนในพื้นที่ ก่อนจะบวชและเป็นเจ้าอาวาสในเวลาต่อมา วิชาจึงถูกส่งต่อผ่านวัดและงานวัดเป็นหลัก

ยุครุ่งเรืองอยู่ในรัชสมัยรัชกาลที่ 5 ซึ่งไชยาถูกยอมรับว่าเป็นเมืองมวยจริงจัง คนที่ทำให้ชื่อของสายนี้ดังถึงส่วนกลางคือ ปล่อง จำนงทอง ผู้ได้รับบรรดาศักดิ์ว่า หมื่นมวยมีชื่อ หลังแสดงฝีมือให้เห็นว่าเชิงมวยของไชยาเหนือกว่าคู่ต่อสู้จากถิ่นอื่น

เวทีประจำถิ่นในยุคนั้นคือศาลาเก้าห้อง ซึ่งใช้เป็นที่ประลองมาตั้งแต่กลางศตวรรษที่ 19 การชกยังเป็นแบบยกเวียนและใช้เชือกคาดมือ ไม่มีจำนวนยกตายตัวแบบทุกวันนี้ จนกระทั่งมวยเวทีแบบสวมนวมเข้ามาแทนที่ในช่วงทศวรรษ 2460 ถึง 2470

ทุกวันนี้ยังเรียนได้ไหม

เรียนได้ แต่ต้องตั้งใจหา เพราะสายวิชาแตกออกเป็นหลายสำนักและไม่ได้อยู่ในระบบยิมทั่วไป ครูที่ถูกอ้างถึงบ่อยที่สุดในการรักษาวิชาคือ ครูแปรง ครูเล็ก และครูแลมป์ ซึ่งเปิดสอนกันคนละแห่ง

ความสนใจกลับมาอีกครั้งส่วนหนึ่งเพราะภาพยนตร์แอ็กชันไทยหยิบท่าทางของสายนี้ไปใช้ และอีกส่วนเพราะคนที่มองหาการป้องกันตัวจริงจังพบว่าชุดทุ่ม ทับ จับ หักใช้ได้นอกกติกากีฬา

ถ้าเพิ่งเริ่มสนใจมวยไทยและยังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มตรงไหน ให้ดูภาพรวมก่อนที่ มวยไทยคืออะไร แล้วค่อยไล่ดูชุดท่าที่ แม่ไม้มวยไทย