ไหว้ครูมวยไทย ทำไปทำไม และต่างจากรำมวยตรงไหน

ไหว้ครูมวยไทยคืออะไร

เป็นพิธีที่นักมวยทำบนเวทีก่อนเริ่มชก เพื่อแสดงความเคารพต่อครูมวย ต่อพ่อแม่ และต่อสิ่งที่ตนนับถือ พร้อมขอความคุ้มครองให้ปลอดภัยตลอดไฟต์ กติกาอาชีพให้เวลาไม่เกิน 8 นาทีต่อคน

แต่ความหมายทางพิธีเป็นแค่ครึ่งเดียวของเรื่อง อีกครึ่งเป็นเรื่องใช้งานล้วน ๆ ซึ่งจะพูดถึงในหัวข้อท้ายบทความ

สามนาทีที่ไม่ได้ว่างเปล่า

พิธีครึ่งเดียว อีกครึ่งคือการทำงาน

วอร์มร่างกาย สำรวจพื้นเวที และตั้งสมาธิ ไปพร้อมกันในรอบเดียว

ไหว้ครูกับรำมวยไม่ใช่คำเดียวกัน

สองคำนี้ถูกใช้ปนกันจนหลายคนคิดว่าเป็นสิ่งเดียว ความจริงมันคือสองส่วนของพิธีเดียวกัน

• ไหว้ครู คือส่วนของการแสดงความเคารพ นั่งกราบและถวายบังคม เป็นช่วงที่นิ่งและสงบ
• รำมวย คือส่วนของการร่ายรำหลังจากนั้น เป็นช่วงที่เคลื่อนไหวเต็มตัวและแต่ละค่ายมีท่าของตัวเอง

เรียกรวมกันว่าไหว้ครูรำมวยจึงตรงที่สุด เพราะครอบทั้งช่วงนิ่งและช่วงเคลื่อนไหว

ลำดับขั้นตอนของพิธี

รูปแบบต่างกันไปตามค่าย แต่โครงหลักเดินตามลำดับนี้

1. นั่งกราบ นักมวยคุกเข่าลงกราบสามครั้ง แทนการเคารพครู พ่อแม่ และสิ่งศักดิ์สิทธิ์
2. ถวายบังคม ยังอยู่ในท่าคุกเข่า ยกมือประนมขึ้นเหนือศีรษะตามจังหวะดนตรี
3. ยืนขึ้นตั้งท่าพรหม เปลี่ยนจากท่านั่งเป็นท่ายืน เริ่มเข้าสู่ช่วงร่ายรำ
4. ร่ายรำรอบเวที เดินและรำไปตามมุมเวที ซึ่งเป็นช่วงที่ท่าประจำค่ายจะออกมา

ท่ารำไม่มีตำรากลางที่ทุกค่ายใช้เหมือนกัน ครูมวยแต่ละสายส่งต่อท่าของตัวเอง คนที่ดูเป็นจึงบอกได้จากท่ารำว่านักมวยคนนั้นมาจากสายไหน

มงคลกับประเจียด ของสองชิ้นที่ความหมายต่างกัน

ทั้งสองอย่างเป็นเครื่องรางที่ครูมวยมอบให้ แต่ใช้คนละที่และคนละจังหวะ

ข้อที่คนมักไม่รู้คือมงคลถือเป็นของสูง ห้ามวางกับพื้นและห้ามข้าม เวลาถอดออกพี่เลี้ยงจะรับไปเก็บ ไม่ใช่ให้นักมวยโยนทิ้งไว้ที่มุม

ดนตรีที่บรรเลงคู่กัน

เสียงที่ได้ยินระหว่างพิธีมาจากวงปี่กลอง ซึ่งประกอบด้วยเครื่องดนตรีสามอย่าง

• ปี่ชวา เครื่องเป่าที่ให้เสียงหลักและเป็นตัวกำหนดอารมณ์ทั้งวง
• กลองแขก ให้จังหวะ และเร่งขึ้นตามความเข้มข้นของไฟต์
• ฉิ่ง คุมจังหวะย่อยให้ทั้งวงไปพร้อมกัน

เพลงไม่ได้เล่นเหมือนกันตลอดไฟต์ ช่วงไหว้ครูใช้จังหวะช้าเพื่อให้นักมวยรำได้ตามจังหวะ พอเริ่มชกจึงเปลี่ยนเป็นจังหวะที่เร็วขึ้น และในช่วงท้ายของยกสุดท้ายวงจะเร่งขึ้นอีกขั้นเพื่อเร่งเร้าให้ทั้งนักมวยและคนดูรู้ว่าเวลากำลังจะหมด

พิธีนี้มาจากไหน

รากของไหว้ครูมวยไทยเก่ากว่ามวยเวที ย้อนไปถึงสมัยสุโขทัยที่ลูกศิษย์ต้องไปอยู่กินกับครูเพื่อเรียนวิชา การแสดงความเคารพครูจึงไม่ใช่พิธีการ แต่เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวันจริง ๆ

ท่ารำที่เห็นทุกวันนี้มีที่มาจากการรำอาวุธในการแสดงสมัยอยุธยา ก่อนจะถูกปรับเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของมวย เมื่อมวยกลายเป็นกีฬาที่มีเวทีและตารางแข่งในภายหลัง พิธีนี้ก็ตามเข้ามาด้วยแทนที่จะถูกทิ้งไป

อ่านเส้นทางของมวยไทยตั้งแต่ยุคคาดเชือกจนถึงสนามมวยถาวรได้ที่ มวยไทยคืออะไร

สิ่งที่คนดูมองข้าม

ถ้าตัดเรื่องความเชื่อออกทั้งหมด พิธีนี้ก็ยังคุ้มเวลาอยู่ดี เพราะมันทำงานสามอย่างพร้อมกัน

1. วอร์มร่างกาย ท่ารำมีทั้งย่อเข่าลึก ยืดสะโพก และหมุนลำตัว ซึ่งเป็นการอุ่นเครื่องข้อต่อที่ต้องใช้หนักที่สุดในไฟต์
2. สำรวจเวที การเดินรำรอบเวทีทำให้นักมวยได้เหยียบพื้นจริงทุกมุม รู้ว่าตรงไหนลื่น ตรงไหนเชือกตึงหรือหย่อน ก่อนที่ระฆังจะดัง
3. ตั้งสมาธิ จังหวะช้าของดนตรีกับท่าที่ต้องทำตามลำดับ บังคับให้ใจอยู่กับตัวก่อนขึ้นชก

ครูมวยรุ่นเก่ายังบอกอีกว่าดูรำแล้วพอเดาคู่ต่อสู้ได้ ใครรำแล้วขาสั่นหรือหายใจไม่นิ่ง มักบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับสภาพในวันนั้นได้ก่อนจะแลกกันจริง