กระบี่กระบอง คืออะไร อาวุธมีอะไรบ้าง และทำไมต้องรำก่อนสู้

กระบี่กระบองคืออะไร

กระบี่กระบองคือวิชาการต่อสู้ด้วยอาวุธโบราณของไทย ที่ทุกวันนี้ใช้ทั้งเป็นกีฬา การแสดงสาธิต และการฝึกป้องกันตัว อาวุธที่ใช้ทำเลียนแบบของจริงด้วยไม้ โลหะ และหนังสัตว์ จึงซ้อมและแข่งกันได้โดยไม่ถึงกับบาดเจ็บสาหัส

ชื่อวิชาไม่ได้หมายถึงอาวุธชิ้นเดียว กระบี่คือดาบชนิดหนึ่ง ส่วนกระบองคือไม้สำหรับตี แต่ในวิชานี้ยังมีอาวุธอื่นอีกหลายชนิดรวมอยู่ด้วย

สยาม ปี 1900

สู้กันไป มีดนตรีคุมจังหวะ

ปี่กับกลองไม่ใช่ของประดับ แต่เป็นตัวกำหนดจังหวะของท่ารำและการเข้าปะทะ

ในปี 2554 กรมส่งเสริมวัฒนธรรมขึ้นบัญชีวิชานี้เป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ ในสาขาศิลปะการต่อสู้ป้องกันตัว ซึ่งเป็นสาขาเดียวกับที่มวยไทยอยู่

อาวุธมีอะไรบ้าง

สมาคมกีฬาไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ระบุอาวุธกระบี่กระบองที่ใช้ในการแข่งขันไว้เป็นชุด แต่ละชนิดมีความยาวและวิธีใช้ต่างกัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่คนเรียนต้องเปลี่ยนระยะยืนใหม่ทุกครั้งที่เปลี่ยนอาวุธ

กรุงเทพฯ ปี 1965

อาวุธคู่กับเครื่องป้องกัน

มือหนึ่งถือของที่ใช้ฟัน อีกมือถือของที่ใช้รับ ระยะยืนจึงเปลี่ยนตามคู่อาวุธ

ไม้รำ 12 ไม้ และเหตุผลที่ต้องรำช้า

หลักสูตรที่สอนกันในโรงเรียนและศูนย์ฝึกแบ่งท่ารำกระบี่ออกเป็น 12 ไม้รำ ชื่อและลำดับต่างกันไปตามสำนัก บางแห่งเริ่มด้วยลอยชาย บางแห่งเก็บลอยชายไว้เป็นไม้สุดท้าย ชื่อที่พบบ่อยได้แก่ ลอยชาย ควงทัดหู เหน็บข้าง ตั้งศอก จ้วงหน้าจ้วงหลัง ควงป้องหน้า สอยดาว ควงแตะ หนุมานแหวกฟองน้ำ ลดล่อ และเชิญเทียน

คำถามที่ผู้เรียนไม้รำถามครูกันทุกรุ่นคือรำช้าขนาดนี้จะไปสู้กับใครทัน มหาวิทยาลัยการกีฬาแห่งชาติอธิบายไว้ว่าความช้าคือการเตรียมกายและใจ ทั้งการรำลึกถึงครูและการยืดเหยียดกล้ามเนื้อ ส่วนความเร็วกับไหวพริบเป็นสิ่งที่เติมเข้าไปตอนลงสนามจริง

ลำดับการแสดงตั้งแต่ต้นจนจบ

การแข่งขันไม่ได้เริ่มที่การปะทะ แต่เริ่มที่พิธี สมาคมกีฬาไทยฯ วางลำดับไว้เป็นขั้นตอน

1. ถวายบังคม คำนับสามครั้ง เพื่อแสดงความเคารพต่อศาสนา ชาติ และผู้มีพระคุณ
2. ขึ้นพรหม ท่าที่ทำเพื่อสร้างขวัญกำลังใจก่อนลงสนาม
3. รำเพลงอาวุธ รำท่าที่เข้ากับอาวุธที่ถืออยู่
4. เดินแปลง ช่วงที่ทั้งคู่เดินเข้าหากันก่อนเริ่มจริง
5. ต่อสู้ ใช้อาวุธเข้าปะทะตามหลักวิชา
6. ขอขมา ไหว้กันหลังจบ เพื่อขอโทษในสิ่งที่ล่วงเกินระหว่างการต่อสู้

ลำดับนี้อธิบายว่าทำไมการดูกระบี่กระบองครั้งแรกถึงรู้สึกว่าช้า เพราะครึ่งแรกของเวลาบนสนามเป็นพิธีและท่ารำ ไม่ใช่การแลกอาวุธ

กติกาและการให้คะแนน

เวลาที่ใช้แสดงกำหนดไว้คู่ละราวเจ็ดนาที และกรรมการไม่ได้นับว่าใครฟันโดนมากกว่ากันอย่างเดียว เกณฑ์การตัดสินของสมาคมกีฬาไทยฯ แบ่งเป็นสี่ด้าน

• การแต่งกาย ต้องถูกต้องตามศิลปะและประเพณี
• ท่ารำ ครบถ้วนและถูกแบบ
• ลีลาและจังหวะดนตรี ท่าที่ทำต้องเข้ากับเพลงและเหมาะกับอาวุธที่ถือ
• การต่อสู้ ต้องใช้หลักวิชาที่ถูกต้อง ไม่ใช่ตีมั่ว

นี่คือจุดที่กติกากระบี่กระบองต่างจากกีฬาต่อสู้สมัยใหม่อย่างชัดเจน เพราะความสวยงามและความถูกต้องของแบบแผนมีน้ำหนักในการตัดสินพอ ๆ กับผลของการปะทะ

ทำไมถึงอยู่ในวิชาพลศึกษา

เหตุผลแรกคือมันเป็นวิชาที่รัฐตั้งใจรักษาไว้ อีกเหตุผลคือมันฝึกได้ตั้งแต่เด็ก เพราะอาวุธที่ใช้เป็นไม้ และครึ่งหนึ่งของหลักสูตรคือท่ารำที่ไม่ต้องปะทะกับใคร คนที่ค้นคำว่าประวัติกระบี่กระบองส่วนใหญ่จึงเป็นนักเรียนที่ได้รับมอบหมายให้ทำรายงาน ไม่ใช่คนที่กำลังหาที่เรียน

เกี่ยวข้องกับมวยไทยยังไง

ทั้งสองวิชาเติบโตมาจากการฝึกทหารชุดเดียวกัน จึงใช้วิธีคิดเรื่องระยะและการถ่ายน้ำหนักคล้ายกัน ต่างกันที่มวยไทยตัดอาวุธออกจนเหลือร่างกาย ส่วนกระบี่กระบองยังคงอาวุธไว้ทั้งชุด

ใครที่สนใจสายจารีตของการต่อสู้ไทย อ่านต่อได้ที่ แม่ไม้มวยไทย ซึ่งเป็นท่าแม่บทของมวย และ มวยไชยา ที่ยังรักษาวิธีป้องกันตัวแบบเก่าไว้ ส่วนพิธีก่อนชกอ่านได้ที่ ไหว้ครูมวยไทย