ซูโม่ คืออะไร ตัดสินแพ้ชนะยังไง และทำไมนักซูโม่ถึงตัวใหญ่

ซูโม่คืออะไร

ซูโม่คือกีฬาต่อสู้ประจำชาติญี่ปุ่น ที่เขียนเป็นภาษาอังกฤษว่า sumo และเขียนด้วยอักษรญี่ปุ่นว่า 相撲 ผู้เข้าแข่งขันสองคนสวมผ้าคาดเอวที่เรียกว่ามาวาชิ แล้วปะทะกันบนเวทีดินทรงกลม ใครออกนอกวงหรือล้มลงก่อนคือผู้แพ้

จังหวะทาจิไอ

ทุกอย่างตัดสินกันในไม่กี่วินาที

ออกนอกวงหรือล้มลงก่อน คือแพ้ ไม่มีคะแนน ไม่มียก

แพ้ชนะตัดสินยังไง

กติกาซูโม่หลักมีเพียงสองข้อ คือแพ้เมื่อถูกดันออกนอกวง และแพ้เมื่อส่วนใดของร่างกายนอกจากฝ่าเท้าแตะพื้น เท่านี้จริง ๆ ไม่มีการนับคะแนน ไม่มียก และไม่มีการตัดสินว่าใครชกสวยกว่า

สมาคมซูโม่ญี่ปุ่นรับรองท่าชนะหรือคิมาริเตะไว้ 82 ท่าตั้งแต่ปี 2001 บวกอีกห้าแบบที่ถือว่าชนะโดยไม่ได้ใช้ท่า แต่ในสนามจริงมีไม่ถึงสิบกว่าท่าที่ใช้กันบ่อย ท่าที่พบมากที่สุดคือโยริคิริ ซึ่งคือการจับมาวาชิแล้วเดินดันออกนอกวง ท่าเดียวนี้คิดเป็นราวหนึ่งในสามของไฟต์อาชีพทั้งหมด

ส่วนท่าต้องห้ามของกีฬาซูโม่มีระบุไว้ชัด ได้แก่ การรัดคอ ดึงผม หักนิ้ว จับบริเวณเป้า เตะ ทิ่มตา ชกด้วยกำปั้น และตบสองหูพร้อมกัน

ทำไมถึงไม่มีรุ่นน้ำหนัก

นี่คือคำตอบของคำถามที่คนถามบ่อยที่สุดว่าทำไมนักซูโม่ต้องตัวใหญ่ เพราะซูโม่อาชีพไม่มีการแบ่งรุ่นน้ำหนักเลย คนหนัก 90 กิโลกรัมมีสิทธิ์เจอคนหนักสองเท่าตัวในวันเดียวกัน น้ำหนักจึงกลายเป็นอาวุธโดยตรง ไม่ใช่สิ่งที่ต้องรีดลงให้เข้าพิกัดแบบมวย

ผลที่ตามมาคือกีฬานี้ให้ค่ากับการถ่ายน้ำหนักและจังหวะมากกว่าที่คนดูครั้งแรกคิด คนตัวเล็กกว่าเอาชนะได้ด้วยการหลบมุม จับมาวาชิให้ได้ก่อน หรือใช้แรงของอีกฝ่ายพาเขาออกไปเอง

โดเฮียว เวทีที่มีหลังคาเป็นศาลเจ้า

เวทีของกีฬานี้เรียกว่าโดเฮียว เป็นแท่นดินยกสูง มีวงกลมเส้นผ่านศูนย์กลาง 4.55 เมตรล้อมด้วยฟ่อนฟาง วงกลมนั้นคือเส้นตายของทั้งไฟต์ เพราะก้าวพ้นเมื่อไรคือจบ

โดเฮียว

หลังคาแบบศาลเจ้าแขวนอยู่เหนือวง

รูปทรงนี้บอกว่าเวทีไม่ได้เป็นแค่สนาม แต่เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์

ยศและดิวิชัน

ซูโม่อาชีพแบ่งเป็นหกดิวิชัน จากล่างขึ้นบนคือโจโนกุจิ โจนิดัง ซันดันเมะ มาคุชิตะ จูเรียว และมาคุอุจิซึ่งเป็นชั้นสูงสุด มาคุอุจิถูกกำหนดจำนวนไว้ที่ 42 คนตั้งแต่ปี 2004

ภายในมาคุอุจิยังแบ่งเป็นห้าระดับ ไล่จากมาเอะกาชิระขึ้นไปคือโคมุสุบิ เซกิวาเกะ โอเซกิ และโยโกซูนะซึ่งอยู่บนสุด สี่ระดับบนเรียกรวมกันว่าซันยาคุ

พิธีขึ้นเวที

ชั้นสูงสุดมีแค่ 42 คน

ทุกคนในภาพคือดิวิชันมาคุอุจิ ซึ่งจำกัดจำนวนไว้ตายตัว

กฎที่ทำให้ยศบนสุดพิเศษกว่าที่อื่นคือโยโกซูนะไม่ถูกลดยศ ไม่ว่าฟอร์มจะตกแค่ไหน แต่แลกมาด้วยความคาดหวังว่าถ้าทำผลงานไม่ได้ตามมาตรฐานก็ควรประกาศเลิกเอง ส่วนยศอื่นขึ้นลงตามผลงานในแต่ละทัวร์นาเมนต์ โดยเส้นแบ่งคือชนะแปดจากสิบห้าไฟต์

ทัวร์นาเมนต์ปีละหกครั้ง

ตั้งแต่ปี 1958 เป็นต้นมา ศึกใหญ่ของซูโม่หรือฮมบาโชจัดปีละหกครั้ง ครั้งละสิบห้าวัน โดยสามครั้งจัดที่โคคุงิคังในโตเกียวช่วงมกราคม พฤษภาคม และกันยายน อีกสามครั้งจัดที่โอซากาในเดือนมีนาคม นาโกยาในเดือนกรกฎาคม และฟุกุโอกะในเดือนพฤศจิกายน

นักซูโม่ระดับเซกิโตริชกวันละหนึ่งไฟต์ตลอดสิบห้าวัน ใครได้แปดชนะขึ้นไปถือว่าผ่านเกณฑ์และมีสิทธิ์เลื่อนยศ ใครต่ำกว่านั้นถูกลดอันดับในรอบถัดไป ระบบนี้ทำให้ทุกไฟต์มีผลกับอาชีพทันที ไม่มีไฟต์อุ่นเครื่อง

พิธีกรรมและข้อห้าม

สิ่งที่คนดูครั้งแรกมักคิดว่าเป็นการถ่วงเวลา จริง ๆ คือพิธีกรรมที่มีที่มา การโปรยเกลือก่อนขึ้นปะทะคือการชำระเวที การยกขาและย่ำลงแรง ๆ คือการขับไล่สิ่งไม่ดี และพิธีขึ้นเวทีของนักซูโม่ชั้นสูงก็ทำก่อนเริ่มแข่งทุกวัน

ปี 1854

ภาพเดียวกับทุกวันนี้

ท่าปล้ำ กรรมการถือพัด และผู้ตัดสินข้างเวที แทบไม่เปลี่ยนเลย

ข้อห้ามที่ถูกพูดถึงมากที่สุดนอกญี่ปุ่นคือผู้หญิงไม่ได้รับอนุญาตให้แข่งซูโม่อาชีพ และไม่ได้รับอนุญาตให้ขึ้นไปบนโดเฮียว เป็นธรรมเนียมที่ยังบังคับใช้อยู่และยังเป็นประเด็นถกเถียงในญี่ปุ่นเอง

ซูโม่กับคนไทย

ชื่อที่คนไทยคุ้นที่สุดคือฮาคุโฮ โช โยโกซูนะลำดับที่ 69 ที่สมาคมซูโม่ญี่ปุ่นบันทึกสถิติไว้ 1,187 ชนะ พร้อมแชมป์ดิวิชันสูงสุด 45 สมัย ก่อนยุติเส้นทางในปี 2021 อ่านโปรไฟล์เต็มได้ที่ ฮาคุโฮ โช

ฝั่งในประเทศ ซูโม่เคยถูกยกมาจัดแสดงถึงใจกลางกรุงเทพฯ โดยมีอดีตนักซูโม่อาชีพมาสาธิตที่สยามพารากอนในเดือนกรกฎาคม 2566 ซึ่งถูกเรียกกันว่าเวทีซูโม่ครั้งแรกในไทย

ถ้าเทียบกับกีฬาต่อสู้ที่คนไทยคุ้นเคย จุดที่ต่างที่สุดไม่ใช่รูปร่างของนักกีฬา แต่เป็นเงื่อนไขการแพ้ชนะ เพราะมวยไทยและมวยสากลตัดสินด้วยคะแนนสะสมตลอดหลายยก ส่วนซูโม่จบในจังหวะเดียว