ประวัติมวยไทย ตั้งแต่สนามรบถึงเวทีโลก

เริ่มจากอะไร

จุดตั้งต้นของประวัติมวยไทยไม่ได้อยู่ที่สังเวียน แต่อยู่ที่สนามรบ วิชานี้เกิดจากความจำเป็นของคนที่ต้องสู้ในระยะประชิดเมื่ออาวุธหลุดมือหรือใช้ไม่ได้ อาวุธที่เหลืออยู่จึงเป็นหมัด เท้า เข่า และศอก ซึ่งเป็นสี่อย่างที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด

สิ่งที่บอกเรื่องนี้ได้ดีที่สุดคือรูปร่างของวิชาเอง ท่าที่หลงเหลือมาถึงทุกวันนี้หลายท่าออกแบบมาเพื่อจัดการกับคนที่เข้ามาถึงตัวแล้ว ไม่ใช่เพื่อสะสมคะแนน และกีฬานี้ยังเก็บการใช้ศอกกับการจับคอตีเข่าไว้ ทั้งที่กีฬาต่อสู้สมัยใหม่ส่วนใหญ่ตัดสองอย่างนี้ทิ้งไปแล้ว

พ.ศ. 2331

มือพันเชือก พบ มือสวมนวม

การพบกันครั้งแรก ๆ ระหว่างมวยไทยกับมวยฝั่งตะวันตก

ยุคอยุธยา จากกองทัพสู่งานวัด

ช่วงที่วิชานี้ออกจากกองทัพมาอยู่ในชีวิตคนทั่วไปคือสมัยอยุธยา ซึ่งเป็นยุคที่หลักฐานในประวัติมวยไทยเริ่มหนาแน่นขึ้นชัดเจน หลักฐานที่คนไทยจำได้มากที่สุดมีสองเรื่อง และทั้งสองเรื่องบอกคนละด้านของสังคมในยุคนั้น

เรื่องแรกคือสมเด็จพระสรรเพชญ์ที่ 8 หรือที่รู้จักกันในนามพระเจ้าเสือ ซึ่งเรื่องเล่าที่สืบต่อกันมาว่าทรงปลอมพระองค์ออกไปเปรียบมวยกับชาวบ้านตามงานวัด เรื่องนี้จะจริงแค่ไหนเป็นอีกประเด็น แต่การที่มันถูกเล่าต่อกันมาบอกได้ว่ามวยไม่ได้เป็นวิชาเฉพาะของทหาร มันอยู่ในงานวัดและอยู่ในชีวิตประจำวันของคนทั่วไปแล้ว

เรื่องที่สองคือนายขนมต้ม เชลยศึกชาวกรุงศรีอยุธยาที่ชกชนะนักมวยฝ่ายพม่าติดต่อกันหลายคนในปี พ.ศ. 2317 จนได้รับการปล่อยตัว เรื่องของเขาคือหลักฐานว่าวิชานี้เดินทางออกนอกราชอาณาจักรไปพร้อมกับตัวคนที่ฝึกมัน

สิ่งที่ตามมาในยุคนั้นคือการจัดระเบียบ มีการตั้งหน่วยงานที่ดูแลนักมวยหลวงสำหรับถวายการแสดงและรับใช้ราชสำนัก ซึ่งเป็นก้าวแรกที่ทำให้มวยมีโครงสร้างแทนที่จะเป็นเพียงวิชาที่ครูสอนลูกศิษย์ต่อ ๆ กันไป

มวยสี่สายของสี่ภูมิภาค

ก่อนจะมีกติกากลาง แต่ละถิ่นพัฒนาวิธีของตัวเองจนมีบุคลิกต่างกันชัด คนรุ่นก่อนสรุปไว้เป็นคำคล้องจองที่ยังใช้เรียกกันถึงทุกวันนี้ว่า หมัดหนักโคราช ฉลาดลพบุรี ท่าดีไชยา ไวกว่าท่าเสา

คำคล้องจองนี้เป็นการสรุปแบบกว้าง ไม่ใช่กฎที่ใช้แยกคนได้จริงในสนาม แต่มันบอกได้ว่าก่อนยุคที่มีกติกาเดียวทั้งประเทศ มวยไทยไม่ได้มีหน้าตาเดียว สายที่ยังมีการสืบทอดเป็นระบบและเปิดสอนอยู่ชัดเจนที่สุดคือมวยไชยา

เมื่อฝรั่งมาท้าชก

ช่วงปลายกรุงธนบุรีต่อต้นรัตนโกสินทร์เป็นยุคที่วิชานี้เริ่มเจอคนนอกเป็นครั้งแรก ภาพประกอบด้านบนบันทึกเหตุการณ์ในปี พ.ศ. 2331 ที่ชาวฝรั่งเศสมาท้าชกกับคนไทย ซึ่งเป็นการพบกันระหว่างสองระบบที่คิดคนละแบบ

ความต่างที่เห็นได้ในภาพเดียวคือมือ ฝั่งหนึ่งพันเชือก อีกฝั่งสวมนวม และฝั่งหนึ่งใช้ได้ทั้งเท้าเข่าศอก อีกฝั่งใช้ได้แต่หมัด ความต่างนี้จะกลับมาเป็นประเด็นอีกครั้งในอีกร้อยกว่าปีถัดมา ตอนที่ไทยต้องตัดสินใจว่าจะรับนวมเข้ามาหรือไม่ ซึ่งอ่านเทียบกันได้ที่มวยไทยกับมวยสากลต่างกันอย่างไร

จากคาดเชือกมาเป็นนวม

ยุคที่ยาวที่สุดในเรื่องนี้คือยุคที่นักมวยพันมือด้วยเชือกแทนการสวมนวม ซึ่งเรียกกันว่ามวยคาดเชือก ยุคนั้นจบลงในช่วงปลายทศวรรษ 2460 หลังไฟต์หนึ่งที่คู่ชกเสียชีวิต ทางการจึงกำหนดให้การแข่งขันต้องสวมนวมแบบมวยสากล

การเปลี่ยนครั้งนี้ใหญ่กว่าการเปลี่ยนอุปกรณ์ เพราะนวมทำให้ต้องมีกติกาเรื่องน้ำหนักนวม ต้องมีการชั่งน้ำหนัก ต้องมีกรรมการที่ตัดสินตามเกณฑ์ และต้องมีเวทีที่ได้มาตรฐาน พูดอีกอย่างคือนวมคือสิ่งที่ลากมวยไทยเข้าสู่ระบบของกีฬาสมัยใหม่ รายละเอียดของยุคก่อนหน้านั้นอยู่ที่มวยคาดเชือก

ยุคเวทีถาวร

หมุดหมายที่เปลี่ยนมวยไทยจากงานวัดเป็นอาชีพคือการมีเวทีถาวร ประวัติศาสตร์มวยไทยช่วงนี้ผูกกับสองสนามเป็นหลัก

สนามมวยเวทีราชดำเนินเปิดเมื่อวันที่ 23 ธันวาคม พ.ศ. 2488 เป็นสนามมวยถาวรแห่งแรกที่สร้างขึ้นเพื่อการนี้โดยเฉพาะ ตามมาด้วยสนามมวยเวทีลุมพินีที่เปิดเมื่อวันที่ 8 ธันวาคม พ.ศ. 2499

สิ่งที่เวทีถาวรสร้างขึ้นไม่ใช่แค่สถานที่ แต่คือปฏิทิน เมื่อมีการชกทุกสัปดาห์ตลอดปี นักมวยจึงมีรายได้ประจำ มีการจัดอันดับ มีเข็มขัดแชมป์ และมีเส้นทางอาชีพที่วางแผนได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่ไม่มีทางเกิดขึ้นได้ถ้ายังต้องรองานวัด ดูสนามทั้งสองได้ที่หน้าสนามมวย

ยุคอาชีพ

เวทีถาวรสร้างปฏิทิน

ชกทุกสัปดาห์ตลอดปี คือสิ่งที่ทำให้มวยไทยกลายเป็นอาชีพได้จริง

ยุคที่ออกไปสู่โลก

ช่วงสุดท้ายของประวัติความเป็นมาของมวยไทยคือการเปลี่ยนจากกีฬาประจำชาติเป็นกีฬาสากล ซึ่งต้องการสิ่งที่วิชาโบราณไม่เคยมีมาก่อน คือองค์กรกลางและกติกาที่ทุกประเทศใช้ร่วมกันได้

สหพันธ์มวยไทยนานาชาติ หรือ IFMA ก่อตั้งขึ้นในปี 1993 และจัดชิงแชมป์โลกครั้งแรกในปีเดียวกันโดยมีประเทศเข้าร่วม 20 ประเทศ จากนั้นกีฬานี้เข้าสู่เวิลด์เกมส์ครั้งแรกในปี 2017 ที่เมืองวรอตสวัฟ ประเทศโปแลนด์

หมุดหมายที่ใหญ่ที่สุดคือการรับรองจากคณะกรรมการโอลิมปิกสากล ซึ่งให้การรับรองชั่วคราวในปี 2016 และให้การรับรองเต็มรูปแบบในปี 2021 ปัจจุบันมีการฝึกมวยไทยอยู่ในกว่า 158 ประเทศ

ไทม์ไลน์ย่อ

สิ่งที่ไทม์ไลน์ของประวัติมวยไทยบอกคือทุกครั้งที่กีฬานี้เปลี่ยน มันเปลี่ยนเพราะเงื่อนไขภายนอก ไม่ใช่เพราะคนในวงการอยากเปลี่ยน ทั้งการรับนวม การมีเวทีถาวร และการตั้งองค์กรกลาง ล้วนเป็นการปรับตัวเข้าหาสิ่งที่โลกรอบตัวกำลังเป็น อ่านต่อว่าวันนี้กีฬานี้หน้าตาเป็นอย่างไรได้ที่มวยไทยคืออะไร และกติกามวยไทย